Γιορτές στο Νεπάλ: Το ημερολόγιο της χρονιάς και πώς να χρονίσεις το ταξίδι σου

Όταν κάποιος με ρωτά «πότε έχει γιορτές στο Νεπάλ;», η ειλικρινής απάντηση είναι σχεδόν πάντα: συνεχώς. Λέγεται ότι η χώρα έχει περισσότερες γιορτές από όσες μέρες έχει ο χρόνος, και αυτό που έχω δει επιτόπια δεν το διαψεύδει. Σε κάθε εποχή, κάπου στην κοιλάδα ή σε ένα χωριό των λόφων, κάποιος στήνει πομπή, ανάβει λυχνάρια ή βάφει το μέτωπό του κόκκινο.

Το πρόβλημα για τον ταξιδιώτη δεν είναι να βρει γιορτή. Είναι να καταλάβει ποιες μπορεί να σχεδιάσει και ποιες θα μετακινηθούν κατά μερικές εβδομάδες από χρόνο σε χρόνο. Οι περισσότερες μεγάλες γιορτές ακολουθούν το σεληνιακό ημερολόγιο, άρα δεν έχουν σταθερή ημερομηνία όπως τα Χριστούγεννα.

Σε αυτόν τον οδηγό θα βρεις ένα ετήσιο πλαίσιο: ποιες γιορτές πέφτουν περίπου πότε, ποιες είναι πιο σταθερές, τι αλλάζει στο ταξίδι σου όταν συμπέσεις μαζί τους και πώς να επιβεβαιώσεις τις ακριβείς μέρες. Δεν θα βρεις ημερομηνίες γραμμένες σε πέτρα, και είναι σκόπιμο: οι ημερομηνίες κάθε χρονιάς πρέπει να ελέγχονται από ενημερωμένη, επίσημη πηγή πριν από οποιαδήποτε κράτηση.

Γιατί οι ημερομηνίες αλλάζουν κάθε χρόνο

Το Νεπάλ χρησιμοποιεί παράλληλα περισσότερα από ένα ημερολόγια. Υπάρχει το διεθνές που ξέρουμε, υπάρχει το επίσημο εθνικό ημερολόγιο Bikram Sambat, που βρίσκεται περίπου 56–57 χρόνια μπροστά από το διεθνές ημερολόγιο, και υπάρχουν τα θρησκευτικά ημερολόγια, ινδουιστικά, βουδιστικά και θιβετιανά, που βασίζονται στις φάσεις της Σελήνης. Οι περισσότερες γνωστές γιορτές ανήκουν σε αυτή την τελευταία κατηγορία.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η ίδια γιορτή μπορεί να πέσει μία χρονιά στις αρχές ενός μήνα και την επόμενη αρκετές εβδομάδες αργότερα. Γι' αυτό σε αυτό το άρθρο βλέπεις παράθυρα μηνών και όχι ακριβείς μέρες. Αν κάπου δεις μια ημερομηνία γραμμένη με βεβαιότητα, κοίτα για ποια χρονιά ισχύει και από ποια πηγή προέρχεται.

Υπάρχουν και γιορτές που δένονται με τον ήλιο και όχι με τη Σελήνη, όπως η μεσοχειμωνιάτικη Maghe Sankranti και το Νέο Έτος του Bikram Sambat στα μέσα Απριλίου. Αυτές κινούνται πολύ λιγότερο και μπορείς να τις σχεδιάσεις με μεγαλύτερη άνεση, αν και πάλι αξίζει έλεγχος.

Το ετήσιο ημερολόγιο με μια ματιά

Ο παρακάτω πίνακας είναι ένας χάρτης προσανατολισμού, όχι πρόγραμμα. Οι περίοδοι είναι ενδεικτικές και η στήλη «Πόσο σταθερή» δείχνει πόσο ασφαλές είναι να στηρίξεις σχέδιο πάνω της πριν δεις την επίσημη ημερομηνία της χρονιάς.

Διάβασέ τον σαν ροή της χρονιάς, από τον Ιανουάριο ως τον Νοέμβριο. Εκεί που βλέπεις δύο μήνες, η γιορτή μπορεί να πέσει σε οποιονδήποτε από τους δύο, και οι γιορτές που σημειώνονται ως σχετικά σταθερές είναι οι πιο ασφαλείς για πρώτο σχέδιο.

Φθινόπωρο: Dashain και Tihar

Αν το Νεπάλ είχε μία «εθνική γιορτή», θα ήταν το Dashain. Κρατά δεκαπέντε μέρες, γιορτάζει τη νίκη της θεάς Durga πάνω στο κακό και σηματοδοτεί το μεγάλο οικογενειακό ραντεβού της χρονιάς. Οι άνθρωποι γυρνούν στα χωριά τους, οι μεγαλύτεροι ευλογούν τους νεότερους με κόκκινη tika στο μέτωπο και στον ουρανό ανεβαίνουν χαρταετοί.

Αυτό έχει συνέπειες για εσένα. Στην κορύφωση πολλά μαγαζιά και γραφεία κλείνουν, τα λεωφορεία και οι πτήσεις γεμίζουν από ντόπιους που μετακινούνται και οι υπηρεσίες δουλεύουν με άλλο ρυθμό. Δεν είναι κακό, αρκεί να το έχεις προβλέψει: οι μετακινήσεις μέσα στη χώρα θέλουν περιθώριο και καλύτερα να κλειδώνονται νωρίς.

Λίγες εβδομάδες μετά έρχεται το Tihar, η γιορτή των φώτων. Πέντε μέρες με λυχνάρια και κεριά σε σπίτια και μαγαζιά, με τιμή σε κοράκια, σκύλους και αγελάδες και με το Bhai Tika ανάμεσα σε αδέλφια. Για μένα είναι η πιο φωτογενής και πιο ζεστή στιγμή του φθινοπώρου. Το φθινόπωρο είναι επίσης η περίοδος με το πιο σταθερό καιρό για πεζοπορία, όπως εξηγούμε στον οδηγό για την καλύτερη εποχή για ταξίδι στο Νεπάλ, οπότε οι ταξιδιώτες συγκεντρώνονται εκεί.

Χειμώνας: από τη Maghe Sankranti στη Shivaratri

Ο χειμώνας ανοίγει με τη Maghe Sankranti στα μέσα Ιανουαρίου, την πρώτη μέρα του μήνα Magh. Είναι οικογενειακή γιορτή με τελετουργικά λουτρά σε ποτάμια και παραδοσιακά φαγητά, χωρίς το πλήθος των μεγάλων γιορτών. Την ίδια περίπου περίοδο τα χωράφια με σινάπι είναι σε άνθιση, πράγμα που μπορείς να δεις στο άρθρο για την εποχή της μουστάρδας στο Νεπάλ.

Προς το τέλος του χειμώνα έρχεται το Losar, η θιβετιανή πρωτοχρονιά, που θα νιώσεις πιο έντονα γύρω από το Boudhanath και σε κοινότητες των ψηλών περιοχών. Την ίδια περίοδο, άλλοτε πριν και άλλοτε μετά το Losar, πέφτει η Maha Shivaratri, συνήθως προς το τέλος Φεβρουαρίου ή στις αρχές Μαρτίου. Είναι μία νύχτα, όχι πολυήμερη γιορτή, και ο Pashupatinath γεμίζει προσκυνητές και ασκητές. Αν θέλεις να καταλάβεις τι ακριβώς συμβαίνει εκεί, διάβασε το Shivaratri στο Νεπάλ.

Ο χειμώνας έχει και πρακτικό πλεονέκτημα: συνήθως έχει λιγότερο κόσμο στα συνηθισμένα σημεία, εκτός από τις μέρες των μεγάλων τελετουργιών. Το μόνο που θέλει προσοχή είναι το κρύο τα βράδια, ιδίως σε αγρυπνίες στο ύπαιθρο, όπου χρειάζονται στρώσεις ρούχων.

Άνοιξη: Holi, πρωτοχρονιά και Buddha Jayanti

Το Holi, γνωστό στο Νεπάλ και ως Fagu Purnima, πέφτει περίπου τον ίδιο καιρό με τη Shivaratri και καλωσορίζει την άνοιξη. Οι δρόμοι γεμίζουν χρωματιστή σκόνη και νερό και η διάθεση είναι παιχνιδιάρικη. Μην πας με ρούχα που αγαπάς, κράτα το κινητό και τη φωτογραφική μηχανή σε προστατευμένη θήκη και σεβάσου όποιον δεν θέλει να συμμετάσχει.

Στα μέσα Απριλίου έρχεται το νεπαλέζικο Νέο Έτος του Bikram Sambat και μαζί η Bisket Jatra στο Bhaktapur, μια πολυήμερη πομπή με τεράστια ξύλινα άρματα που αξίζει αν σου αρέσουν οι παραδοσιακές γιορτές των Newar. Επειδή ακολουθεί ηλιακό ημερολόγιο, είναι από τις πιο προβλέψιμες.

Τον Απρίλιο ή τον Μάιο, με την πανσέληνο, γιορτάζεται η Buddha Jayanti, η γιορτή της γέννησης, της φώτισης και του θανάτου του Βούδα. Λουμπίνι, Swayambhunath και Boudhanath έχουν τότε ιδιαίτερη ατμόσφαιρα, με προσφορές, πομπές και πολλούς προσκυνητές. Είναι γιορτή περισσότερο ήρεμη και στοχαστική παρά θορυβώδης.

Μουσώνας: οι γιορτές που χάνονται από τους περισσότερους

Το καλοκαίρι είναι η περίοδος που οι ταξιδιώτες αποφεύγουν λόγω βροχών, και ίσως γι' αυτό οι γιορτές του μουσώνα μένουν ελάχιστα γνωστές. Στη Gai Jatra, κυρίως στην κοιλάδα του Κατμαντού, οι οικογένειες που έχασαν κάποιον μέσα στη χρονιά βγαίνουν σε πομπή με αγελάδες ή με παιδιά ντυμένα αγελάδες, και η γιορτή έχει επίσης σατιρικό, ανάλαφρο χαρακτήρα.

Η Janai Purnima είναι η μέρα που οι άντρες που φορούν το ιερό νήμα (janai), κυρίως Brahmin και Chhetri, το αλλάζουν, και πολλοί δένουν κίτρινο νήμα στον καρπό. Η Teej είναι κυρίως γυναικεία γιορτή, με κόκκινα ρούχα, τραγούδια, χορό και νηστεία. Θα τη δεις σε αυλές ναών και στις όχθες ποταμών.

Στις αρχές του φθινοπώρου, συχνά τον Σεπτέμβριο, είναι η Indra Jatra, με μασκοφόρους χορευτές και την πομπή της ζωντανής θεάς Kumari στο Κατμαντού. Γι' αυτή και τις άλλες γιορτές της κοιλάδας υπάρχει περισσότερο πλαίσιο στον οδηγό για τον πολιτισμό και τα έθιμα του Νεπάλ.

Πώς επιβεβαιώνεις τις ακριβείς ημερομηνίες

Η σωστή σειρά είναι απλή. Πρώτα διαλέγεις την εποχή και τη γιορτή που σε ενδιαφέρει με βάση το παράθυρο του πίνακα. Έπειτα ελέγχεις την ημερομηνία της συγκεκριμένης χρονιάς σε επίσημο ή αξιόπιστο ημερολόγιο εορτών του Νεπάλ και, αν πρόκειται για θρησκευτική τελετή, στην ανακοίνωση του ίδιου του ναού ή της κοινότητας. Όταν το ταξίδι είναι κοντά, ζητάς επιβεβαίωση από τοπικό άνθρωπο.

Δύο προσοχές. Πρώτον, κάποιες γιορτές αρχίζουν ή τελειώνουν σε διαφορετικές μέρες ανάλογα με την παράδοση ή την τοπική κοινότητα, άρα μια «ημερομηνία» μπορεί να σημαίνει την κορύφωση και όχι ολόκληρη τη διάρκεια. Δεύτερον, οι δημόσιες αργίες που ανακοινώνει το κράτος μπορεί να αλλάξουν και να προστεθούν, οπότε το «τα μαγαζιά θα είναι κλειστά» χρειάζεται κι αυτό έλεγχο κοντά στην ημερομηνία.

Δεν υπάρχει ανάγκη να φοβηθείς. Μια μικρή απόκλιση δεν χαλά ένα ταξίδι αν έχεις περιθώριο μίας ή δύο ημερών γύρω από τη στιγμή που θες να δεις.

Τι αλλάζει στο ταξίδι σου όταν συμπέσεις με γιορτή

Οι γιορτές δίνουν στο ταξίδι ψυχή και ταυτόχρονα το κάνουν πιο απαιτητικό. Το κόστος ενός προγράμματος εξαρτάται από την εποχή, τη ζήτηση, τις μετακινήσεις και το πόσο νωρίς κλείνεις. Σε περιόδους με μεγάλη κίνηση, καταλύματα και πτήσεις μέσα στη χώρα γεμίζουν πρώτα και η ευελιξία μειώνεται. Δεν γράφω νούμερα εδώ γιατί η τιμή διαμορφώνεται ανά ταξίδι και αλλάζει με τις ημερομηνίες· αν θες συγκεκριμένη εικόνα, ζήτησέ μας προσφορά.

Πρακτικά, κράτα πιο χαλαρό πρόγραμμα. Μην βάζεις σφιχτή σύνδεση πτήσης την ίδια μέρα με μεγάλη τελετή. Υπολόγισε ότι οι δρόμοι γύρω από κεντρικούς ναούς μπορεί να κλείνουν ή να γεμίζουν και ότι μια διαδρομή που κανονικά είναι σύντομη θα πάρει περισσότερη ώρα.

Και μια προσωπική κρίση, από όσα έχω δει επιτόπια: οι καλύτερες στιγμές σε γιορτές σπάνια είναι οι «επίσημες». Είναι το τσάι με μια οικογένεια που ετοιμάζεται, η πομπή που περνά από δρομάκι χωρίς κόσμο, η γειτονιά που στολίζεται την προηγούμενη μέρα. Άφησε λοιπόν μια μέρα πριν και μία μετά, όχι μόνο την κορύφωση.

Εθιμοτυπία σε μέρες γιορτής

Σε μέρες γιορτής οι κανόνες σεβασμού που ισχύουν συνήθως γίνονται πιο σημαντικοί, γιατί ο κόσμος είναι περισσότερος και η ένταση μεγαλύτερη. Ντύσιμο που καλύπτει ώμους και γόνατα, παπούτσια έξω από ναούς και σπίτια, δεξιόστροφη κίνηση γύρω από στούπες και ναούς και ερώτηση πριν από φωτογραφία προσώπων είναι οι βασικοί κανόνες. Τα βρίσκεις αναλυτικά στον οδηγό για τον πολιτισμό και τα έθιμα.

Θυμήσου ότι πολλές τελετές είναι θρησκευτικές πράξεις και όχι παραστάσεις. Κράτα απόσταση από ιερά σημεία όπου δεν επιτρέπεται η είσοδος σε μη ινδουιστές, μην ακουμπάς προσφορές, και πρόσεξε ειδικά στις καύσεις, όπου η φωτογραφία είναι ακατάλληλη. Αν σε προσκαλέσει κάποιος στο σπίτι του, δέξου το, αλλά ρώτα πώς να φερθείς.

Για θέματα υγείας, ασφάλειας ή άδειας εισόδου σε συγκεκριμένους χώρους, ελέγχεις πάντα επίσημες πηγές και τοπικούς οργανωτές. Σε μεγάλα πλήθη πρόσεχε τα προσωπικά σου αντικείμενα και σχεδίασε μια εύκολη έξοδο.

Ποια γιορτή ταιριάζει σε ποιον ταξιδιώτη

Αν θες το πιο έντονο και πιο «εθνικό» Νεπάλ, το φθινόπωρο με Dashain και Tihar είναι η απάντηση, με την προϋπόθεση ότι δέχεσαι πλήθος, κλειστά μαγαζιά και προγραμματισμό. Αν σε τραβά το πνευματικό και πιο ακραίο, η Shivaratri είναι μία από τις πιο δυνατές εμπειρίες, αλλά θέλει φυσική αντοχή και υπομονή στον συνωστισμό.

Για χαρούμενη, παιχνιδιάρικη διάθεση το Holi είναι ιδανικό, ενώ για ήρεμο, στοχαστικό ταξίδι η άνοιξη με την Buddha Jayanti σε ταιριάζει περισσότερο. Για όσους προτιμούν να αποφύγουν τα πλήθη αλλά να δουν κάτι ζωντανό, οι γιορτές του μουσώνα και οι τοπικές γιορτές των Newar δίνουν γνησιότητα χωρίς τον ίδιο συνωστισμό.

Το πιο σημαντικό είναι να μην κυνηγήσεις όλες. Μία γιορτή, με χρόνο γύρω της, αξίζει περισσότερο από τρεις βιαστικές. Και πριν σφραγίσεις το εισιτήριο, ξαναδές την ημερομηνία της χρονιάς σου, γιατί με το σεληνιακό ημερολόγιο οι υποθέσεις βγαίνουν συχνά λάθος.